ศัตรูธรรมชาติ หมายถึง สิ่งมีชีวิตที่เป็นศัตรูของศัตรูพืช ตัวห้ำ ตัวเบียน เชื้อจุลินทรีย์ ไส้เดือนฝอย ศัตรูธรรมชาติอื่นๆ
แมลงศัตรูธรรมชาติ แมลงช่วยกำจัดศัตรูพืช
ศัตรูธรรมชาติ หมายถึง สิ่งมีชีวิตที่เป็นศัตรูของศัตรูพืชอาจเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า ชีวปัจจัย (Bioagents) ศัตรูธรรมชาติ โดยทั่วไปอาจแบ่งออกได้เป็น 5 กลุ่มดังนี้
1. ตัวห้ำ (Predators)
ตัวห้ำ เป็นสิ่งมีชีวิตที่อิสระ ดำรงชีพโดยการกินสิ่งมีชีวิตด้วยกัน ในช่วงชีวิตสามารถกินเหยื่อได้เป็นจำนวนมาก ไม่มีความเฉพาะเจาะจงในการกินเหยื่อ รวมไปถึงพวกสัตว์ที่มีกระดูกสันหลังพวกสัตว์ปีก เช่น นก งู กบ เขียด และสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม รวมทั้งสัตว์ที่ไม่มีกระดูกสันหลัง เช่น แมลง แมงมุม
แต่ตัวห้ำที่สำคัญที่สุดคือ แมลง และสัตว์ที่ไม่มีกระดูกสันหลัง เพราะมีความเหมาะสมในการกิน และทำลายศัตรูพืช มีการขยายพันธุ์และการเจริญเติบโตอย่างรวดเร็วเช่นเดียวกับเหยื่อ แมลงตัวห้ำหลายชนิด ได้แก่ ด้วงเต่าลาย มวนพิฆาต มวนเพชฌฆาต แมลงช้างปีกใส เป็นต้น
2. ตัวเบียน (Parasitoids)
ตัวเบียน เป็นศัตรูธรรมชาติที่ไม่เหมือนปรสิต (Parasite) ชนิดอื่นๆ เพราะจะฆ่า และทำลายแมลงอาศัยในระหว่างการเจริญเติบโต โดยทั่วไปจะเป็นสัตว์จำพวกแมลง ที่เรียกว่า “แมลงเบียน”
ตัวเต็มวัยของแมลงเบียนดำรงชีพอิสระ โดยการกินน้ำหวานจากดอกไม้ ต้นพืช หรือของเหลวที่อยู่ภายในลำตัวแมลง แมลงเบียนทำลายแมลงอาศัยโดยการวางไข่ และเจริญเติบโตขยายพันธุ์และกินอาหารอยู่ภายในหรือภายนอกตัวแมลงอาศัย จนกระทั่งแมลงตาย ตัวอย่างแมลงเบียน ได้แก่ แตนเบียนไข่ Trichogramma spp. แตนเบียนหนอน Cotesia flavipes และแตนเบียนดักแด้ Brachymeria sp. เป็นต้น
3. เชื้อจุลินทรีย์ (Pathogens)
เชื้อจุลินทรีย์ มีลักษณะการเข้าทำลายแมลงศัตรูในรูปของปรสิต (Parasite) แต่อยู่ในลักษณะของจุลินทรีย์ ซึ่งมีขนาดเล็กมากเมื่อเทียบกับพวกไส้เดือนฝอย และพวกแมลงเบียน ประกอบด้วยสิ่งมีชีวิตหลายกลุ่ม (taxa) คือ ไวรัส แบคทีเรีย เชื้อรา และโปรโตซัว
4. ไส้เดือนฝอย (Parasitic Nematode)
ไส้เดือนฝอย เป็นสิ่งมีชีวิตขนาดเล็กที่ทำลายแมลงในลักษณะของปรสิต
5. ศัตรูธรรมชาติอื่นๆ
ศัตรูธรรมชาติอื่นๆ มีการนำสัตว์ศัตรูธรรมชาติมาใช้ประโยชน์ในการควบคุมแมลงได้เช่น การใช้ปลาหางนกยูงควบคุมลูกน้ำยุง แต่ส่วนใหญ่มักใช้สำหรับควบคุมวัชพืชเป็นส่วนใหญ่
ที่มา: อัมพร วิโนทัย, การใช้แมลงศัตรูธรรมชาติควบคุมแมลงศัตรูผัก
กลุ่มกีฏและสัตววิทยา สำนักวิจัยพัฒนาการอารักขาพืช กรมวิชาการเกษตร
ภาพ : lord-creeper.deviantart.com
