เข็มดอย , ดอกเข็มดอย ไม้ดอกหอม

เข็มดอย , ดอกเข็มดอย

ช่วงนี้ กำลังอยู่ในช่วงฤดูกาลที่ “เข็มดอย” กำลังออกดอกดก..
ผมจึงถือโอกาสนี้ ขอเขียนถึงดอกเข็มดอยซะหน่อยนะครับ

“เข็มดอย” ต้นนี้ ผมได้มาจาก สวนจตุจักร นานแล้ว ซึ่งช่วงนั้นผมกำลังตามหา “ต้นเข็มดอย” อยู่พอดี
(เพราะ ต้นเข็มดอย ค่อนข้างหายาก ไม่ค่อยพบเห็นวางขายบ่อยนัก) จึงตัดสินใจซื้อมาอย่างง่ายดาย
แม้ราคาจะค่อนข้างสูง เมื่อเทียบกับสภาพความสมบูรณ์ของต้น ที่เป็นเพียงกิ่งเล็กๆ โคนต้นโยกเยก มีสภาพค่อนข้างโทรมมาก จนโดนเพื่อนแซวว่า.. “เค้าหักกิ่งปักดิน มาหลอกขายให้รึเปล่าวะ มีรากรึป่ะเนี่ย?” 555

แต่เมื่อนำมาปลูกเลี้ยงดูแลอย่างดี ได้รับแสงแดดช่วงเช้า และรับแสงแดดรำไรตลอดวัน รดน้ำ ใส่ปุ๋ยเข้าไป
เมื่อต้นเข็มดอยเริ่มปรับตัวได้ ก็จะเริ่มแตกยอดแตกกิ่งใหม่ และเจริญเติบโตได้ดี ปลูกเลี้ยงง่ายครับ

เข็มดอย

เข็มดอย มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Duperrea pavettifolia (Kurz)Pitard (ชื่อชนิดเดิม “pavettaefolia“)
อยู่ในวงศ์ดอกเข็ม Rubiaceae เป็นพรรณไม้ดอกหอมพื้นเมืองของไทย ส่วนใหญ่พบทางภาคเหนือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และภาคตะวันออกเฉียงใต้ ในป่าดิบและป่าผลัดใบ มักขึ้นบริเวณใกล้แหล่งน้ำตามริมลำธาร หรือที่ร่มตามหุบเขา ที่ระดับความสูง 600-1,000 เมตร ออกดอกช่วงเดือนพฤษภาคม-กรกฎาคม ติดผลช่วงเดือนตุลาคม-ธันวาคม

นอกจากนี้ มีเพื่อนผมได้ไปสำรวจพบต้นเข็มดอยในธรรมชาติ ที่บริเวณคลองชมพู อำเภอเนินมะปราง
จังหวัดพิษณุโลก ซึ่งเป็นจังหวัดตั้งอยู่ในเขตภาคเหนือตอนล่าง ด้วยเช่นกันครับ
(ดอกมีกลิ่นหอมอ่อนๆ ครับ)

ดอกเข็มดอยในธรรมชาติ บริเวณคลองชมพู จ.พิษณุโลก (ภาพ: ดร.นณณ์ ผาณิตวงศ์)

ต้นเข็มดอย เป็นไม้พุ่มโปร่ง แตกกิ่งก้านเก้งก้าง กิ่งออกตรงข้ามเป็นง่ามตัววาย (Y) กิ่งแต่ละคู่ทำมุมตั้งฉากกัน มีขนนุ่มตามกิ่งอ่อน ใบออกเป็นคู่ตรงข้ามกัน ผิวใบมีขนสากคาย มีหูใบรูปไข่แกมสามเหลี่ยม ปลายเรียวแหลม

ดอกเข็มดอย

ดอกเข็มดอย ออกดอกเป็นช่อแน่นที่ปลายกิ่ง กลีบดอกมี 5 กลีบ โคนกลีบดอกเชื่อมติดกันเป็นหลอด ดอกสีขาว ดอกบานเกือบพร้อมกัน ทำให้ดูโดดเด่น แตกต่างจากดอกเข็มทั่วๆไป สวยงามน่ารักมาก ดอกมีกลิ่นหอมอ่อนๆ หากอยู่ใกล้ๆ จะได้กลิ่นหอมโชยบางๆ กลิ่นหอมดีครับ ดอกบานอยู่ได้ 2-3 วันก็โรย

หากดอกเข็มดอยติดผล ก็สามารถเก็บผลมาขยายพันธุ์ด้วยการเพาะเมล็ดได้ครับ (ผลเป็นผลสด ทรงกลม เมื่อผลแก่จะมีสีดำ ภายในมีเมล็ด 1-2 เมล็ด)

ส่วนเรื่องความหอมของดอกเข็มดอยนั้น จากการค้นหาข้อมูลในอินเตอร์เนทพบว่า ดอกเข็มดอยมีทั้งสายพันธุ์ที่ดอกมีกลิ่นหอมแรง ดอกมีกลิ่นหอมอ่อนๆ และดอกไม่มีกลิ่นหอม
ซึ่งผมคงต้องตามหารวบรวม เข็มดอยสายพันธุ์ต่างๆ มาพิสูจน์ความหอมกันต่อไป

ดังนั้น หากเพื่อนๆ ไปพบเห็นต้นเข็มดอยวางขายอยู่ และหากอยากจะซื้อกลับไปปลูกที่บ้าน ก็ควรเลือกซื้อต้นที่กำลังออกดอก ดอกกำลังบาน แล้วทดลองดมกลิ่นดอกดูก่อนนะครับ ว่ามีกลิ่นหอมแรงถูกใจหรือไม่?
นอกเสียจากว่า รู้จักกับคนขาย(ที่น่าเชื่อถือและไว้ใจได้) จะเลือกซื้อต้นที่ยังไม่มีดอก ก็ตามสะดวกครับ

นอกจากนี้ ยังมีดอกเข็มดอยอีกชนิดหนึ่งที่ใกล้เคียงกันมาก คือ Duperrea scabrida ซึ่งพบมากในป่าดิบตะวันออกเฉียงใต้ มีความแตกต่างกันคือ ชนิดนี้มีผิวใบเรียบ ไม่มีขนบนใบและลักษณะของดอกที่ต่างกัน

ขอบคุณ
ภาพ: ดอกเข็มดอยในธรรมชาติ โดย ดร.นณณ์ ผาณิตวงศ์ จาก siamensis.org